و متدبر ظاهر و عيانست « الحمد للّه ملهم انوار العلوم و الحقايق » . فصل دوم [ در اثبات عينيت وجود است در واجب الوجود ] در اثبات عينيت وجود است در واجب الوجود - جل اسمه - به اين معنى كه حقيقت واجب الوجود ، وجود صرف است و او را ماهيتى از ماهيات متحقق بلكه متصور نميتواند شد ، بيان اين مسألهء شريفهء ربوبيه و اين عقيدهء حقهء الهيه موقوفست بر تمهيد و تحقيق لمعاتى . لمعة " الهية " بر ضماير ارباب انظار مخفى نماناد كه لفظ وجود مرادف ثبوتست و تعبير از آن در زبان فارسيان بلفظ - هستى - است و مقابل وجود ، عدم است و تعبير از آن در همان

--> - ممتنع العدم و واجب الوجود نشود موجود نگردد ، و از آنجا كه در كليهء ماهيات امكانى جواز عدم تحقق دارد و تا ممكن ، متكى بموجودى كه عدمش بالذات ممتنع ، و وجودش بالذات واجب باشد نباشد ، موجود نشود ، در صورت عدم وجود واجب بالذات ، بايد سلسله امكانى از اصل موجود نگردد چه آنكه در ممكن احتمال عدم باقى است و اصل عليت و معلوليت براساس ضرورت و وجوب استوار است ، علامه حلى برهان را بسيار سست تقرير نموده و باهميت آن متوجه نفرموده است و حكيم شارح علامه آخوند ملا عبد الرزاق آن را عالى تقرير فرموده و بعضى از محشين نيز گفته‌اند اين برهان به صورت ديگر در كتاب بهمنيار تلميذ شيخ اعظم موجود است و مؤلف محقق آخوند ملا عبد اللّه به صورتى شبيه آنچه كه بزرگترين و محقق‌ترين شارحان تجريد صاحب شوارق بيان كرده است تقرير نموده است از اين برهان يكى بطلان تسلسل اثبات مىشود و ديگرى مسأله‌يى اساسىتر على ما ذكره استادنا النحرير افضل الحكماء المعاصرين المترقى بدرجة الحق و اليقين سندى فى المعارف الالهية - آقا ميرزا ابو الحسن قزوينى - ادام اللّه ظله - فى حواشيه - استفاده مىشود و آن مطلب آنست كه بنابراين قاعده مقرره ممكن صلاحيت عليت و افاضهء وجود و ايجاد ندارد و منبع ايجاد بايد بوجه من الوجوه داراى جهت عدمى نباشد كما ذكره الاستاد و ما ذكرناه مفصلا فى حواشينا على كتاب المشاعر ( لمحرره جلال الدين الموسوى الآشتيانى ) .